Większość z nas myśli, że zespół Aspergera to po prostu „mały geniusz”, który nie lubi się przytulać. W rzeczywistości to, co wiemy o tym spektrum, często mija się z prawdą, a błędne przekonania sprawiają, że tysiące osób w Polsce funkcjonuje bez diagnozy, czując się po prostu „innymi”. Coraz częściej dorośli po 40-tce odkrywają, że ich specyficzne podejście do świata ma konkretną nazwę.
Przez lata analizowałem, jak postrzegamy neuroróżnorodność i zauważyłem jedną rzecz: powszechne mity są nie tylko krzywdzące, ale wręcz niebezpieczne. Czas je rozbić, bo prawda jest o wiele bardziej fascynująca niż stereotypy z filmów.
To nie brak empatii, ale inny sposób jej „kodowania”
Często słyszę, że osoby z Aspergerem to „zimne roboty”. To bzdura. Mechanizm działania ich emocji przypomina nieco filtr w kawiarce – kawa tam jest, jest gorąca i mocna, ale proces jej przelewania wygląda inaczej niż u większości.
- Empatia istnieje: Osoba w spektrum może nie odczytać subtelnego grymasu twarzy, ale gdy już dowie się o Twoim smutku, przeżywa go często intensywniej niż inni.
- Problem z reakcją: Czasami po prostu nie wiedzą, jaka reakcja społeczna jest w danym momencie „poprawna”, co otoczenie błędnie bierze za chłód.
- Humor z innej perspektywy: Twierdzenie, że brakuje im poczucia humoru, to mit. Ich mózgi widzą powiązania, których my nie dostrzegamy, co prowadzi do błyskotliwych i oryginalnych żartów.
Dlaczego kobiety w Polsce rzadziej słyszą diagnozę?
W powszechnej świadomości Asperger to „męska przypadłość”. To sprawia, że dziewczynki i kobiety rzadziej trafiają do specjalistów. Stosują one tzw. maskowanie – uczą się ról społecznych jak tekstu do teatru, co pozwala im wtopić się w tłum, ale kosztuje ogromną ilość energii psychicznej.
Ale jest coś jeszcze: diagnoza po pięćdziesiątce. Coraz więcej osób w Polsce, po dekadach walki z poczueniem niedopasowania, dopiero na emeryturze dowiaduje się, dlaczego zawsze woleli samotny spacer po parku niż głośne wesele w remizie.
Fakty, o których warto pamiętać:
- Samotność to wybór, nie przymus: Blisko 43% osób w spektrum jest w stałych związkach lub małżeństwach. Szukają bliskości, ale na własnych zasadach.
- To nie agresja: Statystyki pokazują, że osoby te są zazwyczaj bardziej praworządne i łagodne niż ogół społeczeństwa. Ewentualne wybuchy to wynik przebodźcowania, a nie złej woli.
- „Każdy z nas ma trochę Aspergera”: To sformułowanie, które często pada przy kawie, jest bagatelizujące. Różnice w budowie mózgu są realne i nie można ich porównywać do zwykłego introwertyzmu.
Mały trik na lepszą komunikację
Jeśli masz w swoim otoczeniu osobę w spektrum, mam dla Ciebie prosty lifehack: zrezygnuj z domysłów i ironii. Mów prosto z mostu. Zamiast „fajnie by było, gdybyś wyniósł śmieci”, powiedz: „proszę, wynieś śmieci w ciągu najbliższych 10 minut”. Taka jasność komunikacji działa jak czyste powietrze – redukuje stres u obu stron.
A Ty? Czy spotkałeś się kiedyś z sytuacją, w której ktoś został niesłusznie oceniony jako „dziwny”, a po prostu potrzebował innego klucza do rozmowy?
